ՍՏԱՄԲՈՒԼ

(ընկեր Մուստաֆա Սուբխու և ընկերների հիշատակին)

I
Լեգենդ է,
Բայց խո՛ր ու հատու:
Ձին,
Բարձած արծաթե թամբով`
Քշել է սուլթան Ֆաթին
Ու հասել է այստեղ —
Ստամբոլ:
Քշել է հուր ձին դեպի դարը,
Մտել է Այա-Սոֆիա՛,
Ինչպես մահը դաժան ու ահեղ,
Ինչպես մահը միակ:
Զարկել է սուրը մարմարին —
Ճեղքել է սյունը:
Եվ—
Նայի՛ր.
Անցել են դարեր, դարեր,
Իսկ իր կամքը դեռ խոսում ու հուզում է:
Կռացել է սուլթան Ֆաթին,
Թաթախել է ձեռքը արյան մեջ —
Ու խփե՛լ է մարմարե պատին
Տե՛ս: —
Մնացել է հետքը ձեռքի
Եվ ահա —
Դարեր, դարեր —
Հեծում է — ամբո՛ղջ մի երկիր,
Եվ ո՛չ թե լոկ մի պատ մարմարե:
Անցել են այն օրից դարեր,
Բայց դեռ հետքը սուլթանի ձեռքի
Մնացել է պատին այս քարե —
Ու մռայլ ճակատին երկրի…
II
Դու ապրո՛ւմ ես դեռ, սուլթան Ֆաթիհ,
Ես տեսնում եմ հետքը ձեռքիդ
Օ, ո՛չ թե այս մեռած պատին,
Այլ դեղին, որբ ճակատին,
Այս մռայլ, այս անտեր երկրի:
Դու մեռել ես, սուլթան Ֆաթի՛հ:
Բայց դարե՛ր շարունակ,
Մինչև օրըս
Կենդանի՛ է, սերած քո կաթից —
Քո դաժան,
Ժանտ թոռանթոռը:
Նստել է այսօր էլ նա այստեղ,
Այս սունկի պես ուռած Ստամբոլում,
Ու չի ընդունում նա քեզ թե —
Բայց ոչինչ
Ժառանգդ է հլու:
Իհարկե, այլ է Պերան,
Ու այլ է հիմա Գալաթան.
Բայց նստած է Ստամբոլի վրա
Դեռ շռինդը,
Հռինդը քո տան:
Իհարկե, չկա էլ մեչետ,
Որին տա պետությունը տուրք.
Իհարկե, սուլթան Մեճիտի
Սարայները դատարկ են, թափուր.
Եվ գերի երկիրը հիմի
Դարձել է՝
«Ռեպյուբլիկ թյուրք»:
Այս բոլորը ճիշտ է, իհա՛րկե,
Այս բոլորը հզոր է ու նոր,
Բայց նույնն է հղփացած այս քաղաքը,
Որ կոչվում է Պոլիս,
Ստամբոլ:
Մի ոտքը մեկնած Եվրոպա,
Մի ոտքը Ասիո մեջքին՝ նստել է
Ստամբոլը հպարտ,
Ինչպես դու, կամ սուլթան Մեճիտ:
Նստել է այստեղ, ինչպես դուք,
Ծծում է հուր ու քրտինք.
Պայքարո՛ւմ է ժողովուրդը թուրք —
Իսկ ինքը —
դի՛նջ:
Այնտեղ —
էնկյոլրից էրզըրում —
Պայքար է՝
Հաղթանակ կամ մահ, —
Իսկ ինքը —
Լողում է լույսերում,
Ու պարում է,
Ու խնդում հիմա:
Վառել է վարիյեթե, սինեմա,
Վիթրիններ, թեաթր ու օթել.
Հրճվո՛ւմ է պոռնիկի նման
Կոկետ:
Պարում է ֆոկսարոտ,
Տանգո,
Հագել է —
Ֆրենչ ու ֆրաք:
Նազում է —
ալաֆրանգա:
Ա՛խ:
— Զարգաց՛ել է, Ֆաթի՛հ, քո Պոլիսը.
Դու նրան դժվա՛ր թե ճանաչես:
Բայց—
Կարծում ես հեռո՞ւ է գնացել
Քեզանից —
— Չէ՛:
Փոխվել է միայն — արտաքինը:
Թե առաջ մի կին էր ոսկրոտ —
Նա հիմա — զարգացած մի տիկին է:
Սիրում է — մայոնեզ ու սինե…
Ու պարում է — ֆոկստրոտ…
III
Ստամբոլը պարում է — ֆոկստրոտ:
Պարում է — իհարկե Պերան:
Ու խնդում է —
Իհա՛րկե փոստով —
Մուստաֆա Քեմալի վրա:
Ընթերցո՛ղ,
Մտնում ենք Պերա:
Ահա Թոքատլյանը:
Այստեղ —
Ահա «Restaurant Splendid»
Մտի՛ր,
Թե կուզես տեսնել,
Թե ո՞նց է հրճվում էֆենդին,
Մի հնդիկ կառնի պալտոդ:
Մի խափշիկ — գլխարկդ, թե կուզես:
Կմտնես:
Երկնային մի հոտ
Զմայլած հոգիդ կհուզե:
Կոտի — Լորիգան է այդ հոտը.
Բայց դա հեչ:
Գիտե՛ս դա դու հո:
Կցնցե ջղերդ — ֆոկստրոտը.
— Թավջութակ,
Սրինգ —
ու դհոլ:
Հասկանո՞ւմ ես` այստեղ վիոլոնը
Խառնված թմբուկ– դհոլին
Երգում է —
քնքո՛ւշ պոլոնեզ…
Աստվածային օյին:
Զարկում է թմբուկը թաք-թաք,
Նվում է կողքին վիոլոնը:
Ու պարում են այդ հեշտին տակտով —
Պոլոնեզ:
Իսկ կինե՛րը…
Կինե՛րը…
Օ, կինե՛րը…
Հպվում են՝ այնքա՜ն մոտիկ…
Հրա՛շք են:
Շիք:
Հոգինե՛ր են:
Կամ Լորիգան-Կոտի…
Ու հոսում են շոգ շշուկները.
Խոսում են.
Լսո՞ւմ ես.
Իմացի՛ր.
Շրշում են շորերը,
Կոշիկները…
Համաձայն եք…
— Անշուշտ…
— Հիմա ձեր…
— Շրթունքները…
— Փաշա՛…
— Կմաշե՞ն…
— Ուզում եք հիսո՞ւն…
— Չէ, շա՛տ…
— Օ, ձեր ձայնը…
— Ձեր կոնքը…
— Ձեր կաշին…
— Փաշա՛…
Պարում է փաշան: Հեշտավետ
Ջազբանդը քանդում է հոգին:
Ուզում է.
Բայց ինչու շտապել…
Այնքան շա՛տ են.
Դեռ փաշան —
Կջոկի՛:
Իսկ փաշի կողքին — էֆենդին:
Ապա սիրը,
Մուսյոն.
Ու սինյորը…
Այստեղ կա թե՛ չին, թե՛ հնդիկ,
էֆենդին միայն — գուցե նոր է:
Ու կինե՛րը,
Կինե՛րը…
Ռի՛ժ կիները…
Ռուս կիները՝ բոլո՛րը պրինցուհի:
Թեկուզ թանկ են… գները,
Բայց արյունը — կապույտ է ու հին:
Պարում են սիր ու մուսյո,
Էֆենդի, հեռռ ու փաշա:
Հարբե՛լ են հարբեցնող մսով.
Միսը շա՛տ:
Ու հոսում են շոգ շշուկները:
Խոսում են:
Առնում են ու ծախում:
Հպվել են իրարու
ու շիկնել են:
Լսո՞ւմ ես.
— Ո՛ղջը ծախու:
Ծախվում է ամեն ինչ այստեղ:
Ծախում է —
ով ինչ ունի:
Համոզում է ֆոկստրոտը հեշտին,
Որ ծախեն ամենքը. —
Ի՞նչ…
Կինը —
Մարմինը.
Մինիստրը — հոգին:
Գի՞նը.
— Չնչի՛ն է.
Ջոկի՛,
Չխաբվե՛ս:
Մի գի՛ն է այստեղ:
(Այդպես է օրենքը Ստամբոլի) —
Մի գին են վերցնում այստեղ —
Թե՛ պոռնիկ,
Թե փաշա.
Թե — միտրոպոլիտ:
Զարմանո՞ւմ ես, ի՞նչ է, Չարե՛նց:
Օ, գլխարկդ հանիր:
Պարո՛ն,
Հասկանում ես`
Նայի՛ր՝
Դա իրենց
«Հիմնական օրենքն» է պարում:
Պարում է Հիմնական Սկզբունքը,
Որ կոչվում է Մասնավոր-Սեփական:
Պարում է՝ աչքեր ու հոնքեր
Ու մարմին ու սմոկինգ հագած:
Խոնարհի՛ր գլխարկդ,
Կռացի՛ր:
Օրե՛նքն է պարում սրահում:
Ջազբա՛նդն է նրանց, —
Ինտերնացիոնալը:
Նրանց հիմնը կյանքի
Ու մահու:
Ջազբանդը:
Նա դարձել է դեվիզ:
Լոնդոնից Նյու-Յորք ու Բեռլին
Ջազբանդ են պարում երևի
Ամեն մի Կուլիջ ու Չեմբեբլեն:
Իսկ Ստամբո՛լը.
Ստամբոլը, դե —
Ինչպես հոլը՝ նետված այնտեղից:
Քանի դեռ նստած է այստեղ
Բարեկիրթ էֆենդին այս դեղին:
էֆենդի՛,
Ֆրա՛ք եք հագել դուք:
Միայն ֆեսն է ձեր այդ, որ հնից է:
Բայց գիտե՞ք —
Սուլթան Ֆաթուն
Դուք մի փոքր, մի քիչ… արնակից եք:
Ստամբո՛լ:
Դու պարում ես ջազբանդ:
Դու ուտում ես բար-մայոնեզ:
Նետում եմ ես ահա, հուզված,
Իմ քնքուշ կոմպլիմենտը —
Քե՛զ: —
Ինչքան էլ մի պրոլետ-Համբո
Այս խոսքիս նախատինք խառնի —
Մի անո՛ւն դու ունես, Ստամբո՛լ. —
Միջազգային պոռնիկ:
IV
Հե՛նց այսպես,
Ինչպես այսօր:
Ճի՛շտ այսպես առկայծել է Պերան,
Երբ նրանց տարել են Տրապիզոն
Մի փայտյա նավակի վրա:
Իհա՛րկե,
Բանկետ է եղել,
Պերայում եղել է կերուխում —
Երբ այնտեղ հրեշ մի դեղին
Խեղդել է արխադաշ Սուբխուն:
Հրճվել է Թագսիմի սինեման,
Թոքատչյանը, Սպլենդիդը եռուն —
Իսկ այնտեղ քսան խեղդամահ
Օրորվել են սև ջրերում…
Ինչ հե՛շտ է բարձրացել այդ օրը
էֆենդու «պա»-ն ֆոկստրոտում:
Երկնային մյուզիկ է ու օրոր է
Օրորել նստուկը օդում:
Իր հոգին այն օրը, օ, այն օ՜րը
Ինչ քա՛ղցր հույզեր է հինել…
Կարծես շեկ, մի շեկ Էլիենո՛րա
Տարել է
Իրեն
…Սինե:
Հե՛նց այսպես,
Ինչպես այսօր:
Ճիշտ այսպես առկայծել է Պերան,
Երբ նրանց տարել են Տրապիզոն…
Բայց —
Լսո՞ւմ եք.
— Նրանք կա՛ն:
— Չմեռա՜ն:
Լսո՞ւմ եք, էֆենդի՛, փաշա՛:
Գոռում եմ էստեղից Բիթլիս.—
Դեռ կգա կարմիր ռեվա՛նշը:
Դեռ կգա — արխադաշ Սուբխին:
Հասկանո՞ւմ եք՝ նա, որ երեկ
Այստեղից քշեց Անտանտին —
Այսօր չէ էգուց —
Համբերե՛ք —
Ձեզ է՛լ կքշի, էֆենդի՛:
Կարծո՞ւմ եք նա Անտանտին
Իզմիրից թռցրեց Վոսփոր —
Որ այստեղ դուք, էֆենդի՛,
Հղփանաք ու պարեք ֆոկստրոտ:
Կպարե՛ն դեռ կակուղ ձեր մսերը,
Որ լողում են հիմա ֆոկստրոտում:
Դեռ կզգան մեր գգվանքը
ու սերը —
Մեր սրի համբույրը հատու:
Դեռ կգա Ալին նավաստի,
Դեռ կանցնի այս ցոփ Ստամբոլով,
Որ ուռած ձեր բկին նստի`
Եվ սրբի այս աղբը ձեր բոլոր:
Կհնձե՛ նա հունձը ձեր բերքի,
Կհարթե,
Որ տեղում ցանի նո՛րը:
Ու հետքը սուլթանի ձեռքի
Արնաթոր ճակատից երկրի
Կքերե —
Թուրք կոմսոմոլը…

Advertisements
By paruyrservak

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s